ความสำคัญ

ประเพณีสู่ขวัญข้าว เป็นประเพณีที่ชาวนาปฏิบัติสืบต่อกันมาตั้งแต่สมัยโบราณ  โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเรียกขวัญพระแม่โพสพที่ตกหล่นตามท้องนาขึ้นสู่ยุ้งฉางข้าว  และเป็นการบูชาพระแม่โพสพที่คอยป้องกันศัตรูพืชและสัตว์ที่จะมาทำลายข้าว  เพื่อให้ได้ผลผลิตมากในปีต่อ ๆ ไป  เป็นวัฒนธรรมที่พบมากในภาคกลางของประเทศไท โดยฉะเพราะที่จังหวัดนครนายก

ซึ่งประเพณีนี้จะมีชื่อเรียกที่แตกต่างกันออกไปตามแต่ละท้องถิ่น  ประเพณีสู่ขวัญข้าว (ทั่วไป) บุญสู่ขวัญข้าว (หมู่บ้านเนินใหม่ ตำบลโคกกรวด) เรียกขวัญข้าว (หมู่บ้านท่าด่าน)  ประเพณีสู่ขวัญข้าวจะกระทำในวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 ของทุกปี

          พิธีกรรม

โดยทั่วไปชาวนาต่างก็ทำพิธีโดยให้เจ้าของนาฝ่ายหญิงนุ่งขาวห่มขาว เป็นผู้ทำพิธีตอนเช้าตรู่โดยเตรียมอุปกรณ์ ได้แก่ ข้าวต้ม เผือก มัน ไข่ ขันธ์ ๕ ขวดน้ำ แก้วแหวนเงินทอง แป้ง หวี กระจก ผ้าสไบ (อาจมีเพิ่มเติมหรือแตกต่างตามท้องถิ่น)  นำสิ่งของเหล่านี้ห่อด้วยผ้าขาว ใส่กระบุงหรือบางท้องที่ปิดกระบุงด้วยผ้าขาว  นำขอฉายคอนกระบุง (บางหมู่บ้านใช้ผ้าสีผูกให้สวยงาม) เดินไปตามท้องนาของตน  ร้องเรียกแม่โพสพ  ในใจความของการร้องเรียก คือ เชิญแม่โพสพที่ตกหล่นอยู่ให้มาอยู่ในยุ้งฉางข้าว

บางหมู่บ้านจะมีเพื่อนบ้านคอยขานรับจนถึงบ้าน  หลังจากนั้นจะนำกระบุงไปไว้ในยุ้งข้าว  บางหมู่บ้านก็มีพราหมณ์ทำพิธีเรียกขวัญข้าวเข้ายุ้งฉาง  โดยที่มีการตั้งบายศรี และเครื่องไหว้ในยุ้งฉาง  ซึ่งการสู่ขวัญข้าวนั้น จะมีสำนวนหรือภาษาถิ่นที่แตกต่างกันออกไปตามแต่ละพื้นที่  ในปัจจุบันประเพณีสู่ขวัญข้าวยังคงกระทำอยู่  แต่จะมีน้อยลง  โดยการสู่ขวัญข้าวบางพื้นที่ก็จะมีการทำร่วมกันและทำบุญเลี้ยงพระด้วย

ขอขอบคุณบทความดี ๆ จาก  prapayneethai.com