ประเพณีบุญบั้งไฟ  เป็นวัฒนธรรมท้องถิ่นของจังหวัดยโสธร ที่มีมาแต่ครั้งไหนยังไม่ปรากฏหลักฐานที่ชัดเจน  แต่คนในสมัยโบราณได้ให้ข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับความเป็นมาของประเพณีบุญบั้งไฟในมุมมองต่างๆ ไว้ดังนี้

มุมมองทางด้านความเชื่อ

ชาวบ้านในสมัยก่อนเชื่อว่ามีโลกมนุษย์ และโลกเทวดา  จึงคิดว่ามนุษย์อยู่ภายใต้อิทธิพลของเทวดา  ซึ่งมีการรำผีฟ้าเป็นตัวอย่างที่แสดงออกทางด้านการนับถือเทวดา  และเรียกเทวดาว่า  “แถน”  เมื่อถือว่ามีแถนก็ถือว่า  ฝน  ฟ้า  ลม  เป็นอิทธิพลของแถน  หากทำให้แถนโปรดปราน  มนุษย์ก็จะมีความสุข  ดังนั้นจึงมีพิธีบูชาแถน  ซึ่งการจุดบั้งไฟก็เป็นอีกวิธีหนึ่งที่แสดงความเคารพหรือส่งสัญญาณความภักดีไปยังแถน  ชาวอีสานจำนวนมากเชื่อว่าการจุดบั้งไฟเป็นการขอฝนจากพญาแถน  และมีนิทานปรัมปราเช่นนี้อยู่ทั่วไป  แต่ความเชื่อนี้ยังไม่พบหลักฐานที่แน่นอน

 มุมมองในความหมายของบั้งไฟ

คำว่า  “บั้งไฟ”  ในภาษาถิ่นอีสานมักจะสับสนกับคำว่า  “บ้องไฟ”  แต่ที่ถูกนั้นควรเรียกว่า “บั้งไฟ”  ซึ่งคำว่า บั้ง หมายถึง สิ่งที่เป็นกระบอก เช่น บั้งทิง  สำหรับใส่น้ำดื่ม หรือบั้งข้าวหลาม เป็นต้น  ส่วนคำว่า บ้อง หมายถึง สิ่งของใด ๆ ก็ได้ ที่มี 2 ชิ้น มาสวมหรือประกอบเข้าด้วยกันได้  ส่วนนอกเรียกว่า บ้อง  ส่วนในหรือสิ่งที่เอาไปสอดใสจะเป็นสิ่งใดก็ได้ เช่น บ้องมีด บ้องขวาน บ้องเสียม บ้องวัว บ้องควาย  ดังนั้น คำว่า บั้งไฟ ในภาษาถิ่นอีสานจึงหมายถึง ดอกไม้ไฟชนิดหนึ่ง  มีหางยาวเอาดินประสิวมาคั่วกับถ่านไม้  ตำให้เข้ากันจนละเอียดเรียกว่า หมื้อ (ดินปืน) และเอาหมื้อนั้นใส่กระบอกไม้ไผ่  ตำให้แน่นเจาะรูตอนท้ายของบั้งไฟ  เอาไผ่ท่อนอื่นมัดติดกับกระบอก  แล้วใส่หมื้อโดยรอบ  เอาไม้ไผ่ยาวลำหนึ่งมามัดประกบต่อออกไปเป็นหางยาวสำหรับใช้ถ่วงหัวให้สมดุลกัน เรียกว่า “บั้งไฟ”

มุมมองทางศาสนาพราหมณ์

เป็นการบูชาเทพเจ้าด้วยไฟ  ถือว่าเป็นการบูชาเทพเจ้าที่อยู่บนสวรรค์  ดังนั้น การจุดบั้งไฟ  จึงเป็นการละเล่นอีกอย่างหนึ่งและเป็นการบูชาเทพเจ้า  เพื่อให้พระองค์บันดาลในสิ่งที่ตนต้องการ

มุมมองทางศาสนาพุทธ

เป็นการฉลอง และ บูชาในวันวิสาขบูชา  ซึ่งมีการทำดอกไม้ไฟในแบบต่าง ๆ  ทั้งไฟน้ำมัน ไฟธูปเทียน และดินประสิว  ในงานนี้มีการรักษาศีล การให้ทาน การบวชนาค  การอัดทรง และนิมนต์พระมาเทศน์อานิสงฆ์

ขอขอบคุณบทความดี ๆ จาก  qoolive.com