เมื่อฤดูหนาวผ่านพ้นไป  ฤดูร้อนก็เข้ามา  และสิ่งหนึ่งที่คนไทยเฝ้ารอคอยในช่วงหน้าร้อนก็คือ วันสงกรานต์ เนื่องจากมีวันหยุดยาว  ใครหลายคนที่ทำงานต่างจังหวัดต่างพากันกลับบ้านเพื่อไปรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่  และเล่นน้ำสงกรานต์  ประเพณีสงกรานต์เป็นวัฒนธรรมอย่างหนึ่งของสังคมไทยที่สะท้อนให้เห็นถึงลักษณะของความเป็นไทย  และเป็นการแสดงออกซึ่งความสัมพันธ์ระหว่างเพื่อนมนุษย์ในสังคมได้อย่างชัดเจน  เช่น  ความกตัญญู  ความโอบอ้อมอารี  ความเอื้ออาทรต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อมโดยใช้  น้ำ เป็นสื่อกลางในการเชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างกันเป็นประเพณีหนึ่งที่เก่าแก่ ของไทยที่ได้ยึดถือปฏิบัติมาแต่ครั้งโบราณ

                 สงกรานต์ เป็นประเพณีที่สำคัญและสืบทอดกันมาอย่างยาวนาน โดยสันนิษฐานว่า เป็นประเพณีดั้งเดิมของอินเดีย  ต่อมาได้แพร่ขยายไปยังท้องถิ่นต่าง ๆ ได้แก่  ลาว  เขมร  พม่า  จีน  และไทย  ทั้งนี้ได้มีการปรับเปลี่ยนดัดแปลงให้ต่างไปจากเดิมบ้าง ทั้งการประกอบพิธี  รูปแบบ  และพฤติกรรม  ในประเทศไทย  ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่า ได้มีประเพณีสงกรานต์มาตั้งแต่เมื่อใด  แต่ได้ถือเอาวันที่ 13 เมษายนของทุกปี  เป็นวันสงกรานต์  สันนิษฐานว่า  ประเทศไทยรับประเพณีขึ้นปีใหม่  ในวันที่  13  เมษายน มาจากอินเดียฝ่ายเหนือ  ช่วงเวลาดังกล่าวนี้ตรงกับการเปลี่ยนจากฤดูหนาวเป็นฤดูใบไม้ผลิ   หรือที่เรียกว่าฤดูวสันต์ของอินเดีย  จัดเป็นช่วงเวลาที่ดีที่สุดของอินเดีย   เพราะเป็นช่วงที่อากาศไม่หนาวจัด  ต้นไม้ผลิใบให้ความสดชื่น  บังเอิญช่วงเวลานี้ตรงกับช่วงเวลาที่คนไทยเราในสมัยโบราณว่างจากการทำนา  จึงเป็นการเหมาะสมสำหรับคนไทยที่จะฉลองปีใหม่ในช่วงเวลาดังกล่าวด้วย   ทั้งนี้  ตำนานเกี่ยวกับสงกรานต์ยังมีปรากฏในศิลาจารึกที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร  โดยย่อว่า  เมื่อวันสงกรานต์ตรงกับวันใดในแต่ละปี  ก็จะมีนางสงกรานต์ประจำวันนั้น ๆ  นางสงกรานต์ของแต่ละวันมีชื่อดังนี้

ทุงษเทวี  เป็น  นางสงกรานต์ประจำวันอาทิตย์

โคราดเทวี  เป็น  นางสงกรานต์ประจำวันจันทร์

รากษสเทวี  เป็น  นางสงกรานต์ประจำวันอังคาร

มัณฑาเทวี  เป็น  นางสงกรานต์ประจำวันพุธ

กิริณีเทวี  เป็น  นางสงกรานต์ประจำวันพฤหัสบดี

กิมิทาเทวี  เป็น  นางสงกรานต์ประจำวันศุกร์

มโหทรเทวี  เป็น  นางสงกรานต์ประจำวันเสาร์

นางสงกรานต์เป็นธิดาของท้าวมหาสงกรานต์หรือท้าวมหาพรหม  มีหน้าที่ผลัดเปลี่ยนกันดูแลเศียรของท้าวกบิลพรหมซึ่งประดิษฐานอยู่บนพาน ณ ภพภูมิสวรรค์   เนื่องจากท้าวกบิลพรหมแพ้พนันการตอบปัญหาแก่ธรรมบาลกุมารจึงต้องตัดเศียรของ ตนบูชาแก่ธรรมบาลกุมาร  ก่อนจะตัดเศียรท้าวกบิลพรหมได้เรียกธิดาทั้ง  ๗  ซึ่งเป็นนางฟ้า  บนสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกาให้เอาพานมารองรับ  เนื่องจากเศียรของท้าวกบิลพรหมเป็นที่รวมแห่งความร้ายทั้งปวง ถ้าวางไว้บนแผ่นดินไฟจะไหม้โลก  ถ้าโยนขึ้นไปบนอากาศฝนจะแล้ง  ถ้าทิ้งลงในมหาสมุทรน้ำจะแห้ง  ธิดาทั้ง  ๗  จึงผลัดเปลี่ยนกันถือพานรองเศียรของ ท้าวกบิลพรหมไว้คนละ 1  ปี  เมื่อถึงวันสงกรานต์  คนไทยสมัยก่อนสนใจที่จะรู้ชื่อนางสงกรานต์  พาหนะทรง   เพราะคนไทยส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม  ซึ่งจำเป็นต้องพึ่งพาน้ำฝนจากธรรมชาติ  คำทำนายต่าง ๆ เป็นการเตรียมพร้อม  ในการที่จะต้องเผชิญกับภาวะต่าง ๆ เกี่ยวกับชีวิตความเป็นอยู่  ผลิตผลและการทำมาหากินทั่วไป

วันสงกรานต์เป็นวันขึ้นปีใหม่ตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัย จนถึงเมื่อ พ.ศ. 2483 ทางราชการ จึงได้เปลี่ยนใหม่ โดยกำหนดเอาวันที่ 1 มกราคม เป็นวันขึ้นปีใหม่  เพื่อให้เข้ากับหลักสากลที่  นานาประเทศนิยมปฏิบัติ  อย่างไรก็ตามแม้จะมีการเปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่  แต่ประชาชนก็ยังยึดถือว่าวันสงกรานต์มีความสำคัญ

คำว่า สงกรานต์ เป็นภาษาสันสฤต  แปลว่า  ก้าวขึ้น  ย่างขึ้นหรือเคลื่อนที่  หมายถึง ช่วงเวลาที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนจากราศีหนึ่งไปสู่อีกราศีหนึ่ง  ซึ่งเมื่อดวงอาทิตย์เคลื่อนจากราศีมีนเข้าสู่ราศีเมษ  ถือว่าเป็นสงกรานต์ปี  จะเรียกพิเศษว่า มหาสงกรานต์  อันเป็นวันขึ้นปีใหม่  ซึ่งเป็นการนับทางสุริยคติ   จะตกอยู่ในระหว่างวันที่ 13 , 14 และ 15 เมษายนของทุกปี  โดยแต่ละวันจะมีชื่อเรียกเฉพาะ ต่างกันดังนี้

-                    วันที่  13  เมษายน  เรียกว่า  วันมหาสงกรานต์  หมายถึง  วันที่พระอาทิตย์ก้าวขึ้นสู่ ราศีเมษอีกครั้งหนึ่ง  หลังจากผ่านเข้าสู่ราศีอื่น ๆ มาแล้ว  12  เดือน  ซึ่งนอกจากเป็นวันมหาสงกรานต์แล้ว  ทางการยังกำหนดให้เป็นวันผู้สูงอายุแห่งชาติด้วย  เพื่อให้ลูกหลานได้เห็นความสำคัญของผู้สูงอายุ   ซึ่งมักเป็นบุพการีหรือผู้อาวุโสที่เคยทำคุณประโยชน์แก่ชุนชน/บ้านเมืองหรือ สังคมนั้นๆมาแล้ว

-                    วันที่  14  เมษายน  เรียกว่า  วันเนา  แปลว่า  วันอยู่  หมายถึง  วันที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนเข้าสู่ราศีเมษเรียบร้อยแล้ว  วันนี้รัฐบาลได้กำหนดให้เป็นวันครอบครัวด้วย

-                    วัน ที่  15  เมษายน  เรียกว่า  วันเถลิงศก  หรือ วันพญาวัน คือ วันเริ่มเปลี่ยนจุลศักราชใหม่หรือวันเริ่มปีใหม่

ฉะนั้นแล้ววันสงกรานต์จึงเป็นประเพณีวันขึ้นปีใหม่ของไทย   ที่ได้ยึดถือปฏิบัติมาช้านาน  และมี ธรรมเนียมปฏิบัติที่ชัดเจนสืบทอดต่อมาจนกลายเป็นวัฒนธรรมประจำชาติที่งดงาม

ขอขอบคุณบทความดี ๆ จาก   meemodel.com